عبد الصبور شاهين ( مترجم : سيد حسين سيدى )

143

تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى )

ذكر كرده‌اند كه بيشتر آن از اين نوع اخير هستند ( 4 ) ، مصحف زيد بن ثابت كه تنها ده روايت قرائتى را ذكر كرده است كه هشت روايت آن اختلاف نحوى دارند و دو روايت ديگر آن از مفهوم عام متن قرآن ، خارج نيستند . منابع قرائتهاى شاذ ، شش وجه از اين ده وجه را ثبت كرده‌اند ( 5 ) . مصحف عبد اللّه بن زبير هم چهل روايت قرائتى شاذ را ثبت كرده است كه در بيست و نه روايت آن ، اختلاف نحوى است و يازده روايت آن هم از معناى كلى متن معروف قرآن خارج نيست . برخى از اين يازده روايت ، در قرائت عمر بن خطّاب هم آمده است . از اين روايتهاى چهل‌گانه در منابع قرائتهاى شاذ ، تنها يك مورد آمده است ( 6 ) . دربارهء مصحف عبد اللّه بن عمرو بن عاص ، سجستانى « 1 » آورده است كه در آن حروفى وجود دارد كه با حروف مصاحف ما اختلاف دارد . كتاب « المصاحف » حتّى يك روايت قرائتى از آن را ثبت نكرده است ، امّا منابع ارجاعى ما براى آن سه روايت ثبت كرده‌اند كه دو حرف [ وجه قرائتى ] آن از رسم الخط عثمانى خارج نيستند . يكى كلمهء « روباوة » « 2 » به جاى « ربوة » و ديگرى « جميعا منّة » « 3 » به جاى « منه » . روايت سومى هم با رسم الخط عثمانى اختلاف دارد كه « فمارت به » « 4 » به جاى « فمرّت به » مىباشد ( 7 ) . مصحف عايشه ، تنها هجده روايت قرائتى مخالف را ثبت كرده است . اختلاف سيزده روايت آن نحوى و پنج روايت ديگر آن با معناى متن معروف قرآن ، اختلاف ندارند . منابع قرائتهاى شاذ ارجاعى ما ، چهارده روايت از آن را ثبت كرده‌اند ( 8 ) . مصحف سالم بن معقل بن عتبة بن ربيعة كه در دو حرف [ وجه قرائتى ] اختلاف دارد

--> ( 1 ) ابن ابى داوود السجستانى ، المصاحف ، ج 3 ، ص 83 . ( 2 ) نك : مؤمنون ( 23 ) ، كلمه‌اى از آيهء 50 . ابن خالويه ، المختصر ، ص 98 ، الكرمانى ، شواذ القراءة ، ص 167 ، ابو حيّان ، البحر المحيط ، ج 6 ، ص 408 . ( 3 ) نك : جاثيه ( 45 ) ، بخشى از آيهء 13 . المختصر ، ص 138 ، شواذ القراءة ، ص 221 ، البحر المحيط ، ج 8 ، ص 44 و ابن جنى ، المحتسب ، ص 147 . ( 4 ) نك : اعراف ( 7 ) ، بخشى از آيهء 189 . المختصر ، صص 47 - 48 ، شواذ القراءة ، ص 93 و البحر المحيط ، ج 4 ، ص 439 .